Reha- SENS Centrum Diagnozy i Terapii - Integracja Sensoryczna 

Integracja Sensoryczna

 

z24759174AMPTerapia integracji sensorycznej oparta jest na zab

 

     Na czym polega i do kogo jest skierowana terapia SI? Co oznacza ten tajemniczy skrót w praktyce? W jakich przypadkach wymagane jest przeprowadzenie diagnozy rozwoju procesów SI?

      Człowiek w swoim świecie otoczony jest przez mnóstwo napływających z każdej strony bodźców. Codziennie widzimy i dotykamy olbrzymią ilość przedmiotów o różnych kształtach, kolorach, fakturach, słyszymy przeróżne dźwięki: muzykę, szepty, odgłosy zwierząt i maszyn, smakujemy potrawy, czujemy intensywne zapachy, czujemy także swoje ciało, kierujemy nim, żeby wykonać określoną aktywność. Te wszystkie czynności, które wykonujemy, wymagają zaangażowania ze strony układu sensorycznego – nie jest przecież tajemnicą, że człowiek odbiera świat poprzez zmysły. Prócz popularniejszych: dotyku, wzroku, węchu, smaku i słuchu, mamy jeszcze dwa zmysły: przedsionkowy i proprioceptywny. Choć są mniej znane od powyższych pięciu, to razem ze zmysłem dotyku są bazowymi systemami człowieka, na podstawie których dojrzewają pozostałe zmysły. Propriocepcja to inaczej czucie głębokie, pochodzące z więzadeł, mięśni, stawów i ścięgien, dzięki niej np. mając zamknięte oczy, potrafimy dotknąć palcem do nosa albo precyzyjnie trafić widelcem do buzi. Zmysł przedsionkowy, zwany również zmysłem równowagi, odpowiada za czucie naszego ciała w przestrzeni czyli daje nam informację gdzie znajduje się nasze ciało względem przyciągania ziemskiego, wpływa na właściwe napięcie mięśniowe, prawidłową postawę ciała, koordynację, umiejętność czytania i wiele innych. System przedsionkowy nierozerwalnie współpracuje z systemem proprioceptywnym.

Jeżeli w naszym organizmie wszystkie napływające z zewnątrz informacje są odbierane i przetwarzane poprawnie czyli proces integracji sensorycznej przebiega bez zakłóceń – widzimy świat jako przyjazne środowisko. Potrafimy trafnie ocenić sytuacje w której się znajdujemy i co najważniejsze, nasze reakcje są adekwatne sytuacji, która nas spotkała. Gdy dotkniemy gorącego garnka – cofamy rękę, kiedy muzyka w radio gra bardzo głośno – ściszamy odbiornik a jeżeli czujemy, że jedzenie nieświeżo pachnie – rezygnujemy z konsumpcji.

Sytuacja komplikuje się wówczas, kiedy nasz mózg ma problem z właściwym odbiorem i przetwarzaniem zewnętrznych bodźców. Kiedy przyjazny, lekki dotyk – boli, większość świata wokół bardzo intensywnie i często nieprzyjemnie pachnie a własne ciało nie chce nas słuchać. To tylko wybrane przykłady zaburzeń związanych z rozwojem procesów integracji sensorycznej. Analizując powyższe przykłady, łatwo sobie wyobrazić jak bardzo utrudniają one funkcjonowanie człowieka w społeczeństwie. Odpowiadając na pytanie „Co to jest Integracja Sensoryczna?” – możemy śmiało powiedzieć, że to sposób porządkowania przez mózg informacji, odbieranych przez zmysły. Pozwala człowiekowi na celowe działanie, właściwe reakcje organizmu, umożliwia również selekcję informacji i odwołuje się do wcześniejszych doświadczeń. Warto podkreślić, że Integracja Sensoryczna jest procesem, który zachodzi poza świadomością, podobnie jak oddychanie a jej rozwój zaczyna się już w życiu płodowym, a więc towarzyszy nam od początku do końca życia.

Teoria Integracji Sensorycznej bazuje na neuroplastyczności mózgu. Co to oznacza? Otóż tkana nerwowa, z której zbudowany jest mózg ma zdolność do tworzenia nowych połączeń, zmienności, samonaprawy oraz uczenia się. W uproszczeniu, dzięki neuroplastyczności przy odpowiedniej stymulacji układu nerwowego jesteśmy w stanie wypracować nowe, adekwatne do sytuacji, reakcje adaptacyjne czyli nauczyć mózg właściwego zarządzania bodźcami, które docierają do naszego organizmu i właściwej reakcji na te bodźce. I na tym właśnie polega Terapia SI. Przebiegu zajęć w Terapii SI nie można z góry zaplanować. Nie jest to jednak równoznaczne z brakiem wyznaczonego celu – wręcz przeciwnie – terapeuta musi wiedzieć co i po co robi. Generalnie celem każdej terapii SI jest poprawienie codziennego funkcjonowania człowieka a tym samym jakości jego życia. Terapeuta dobiera ćwiczenia i aktywności podczas spotkania adekwatnie do zdiagnozowanego wcześniej problemu dziecka, jego możliwości, aktualnego stanu pobudzenia oraz kondycji psychicznej i fizycznej. Zaleca także „pracę domową” – czyli dietę sensoryczną. Pierwsze efekty terapii widać po ok  6-8 tygodniach terapii. Spotkanie trwa 45- 60 minut i odbywa się zwykle 1 -2 razy w tygodniu,  w zależności od potrzeby konkretnego dziecka.

Zanim dziecko rozpocznie terapię Integracji Sensorycznej musi zostać zdiagnozowane pod kątem rozwoju procesów sensorycznych. Na podstawie badania dziecka przez uprawnionego terapeutę SI, szczegółowego wywiadu z rodzicami oraz obszernych informacji z kwestionariusza sensomotorycznego, jest przygotowywana pisemna ocena funkcjonowania zmysłów sensorycznych. Trafna i rzetelna diagnoza to klucz do sukcesu od samego początku procesu terapeutycznego, dlatego ważna jest szczerość i zaufanie w stosunku do terapeuty, przeprowadzającego ocenę. Pisemna diagnoza to furtka do rozpoczęcia procesu terapii SI. Standardowo diagnoza trwa 2-3 spotkania.

Często rodzice zastanawiają się jaki jest minimalny wiek dziecka, który kwalifikuje go do przeprowadzenia diagnozy SI. Odpowiedź jest bardzo prosta. Nie ma dolnej granicy wieku. Zaburzenia integracji sensorycznej to trudności, z którymi mały człowiek przychodzi na świat i nie ma co liczyć na to, że z nich sam wyrośnie. Z czasem stają się one coraz bardziej widoczne, rosną razem z dzieckiem, często na ich podstawie narastają kolejne trudności. Niestety bardzo często problemy z SI wyłapywane są dopiero na etapie wczesnoszkolnym, kiedy dziecko ma 6 - 7 lat i pojawiają się pierwsze problemy z nauką, zachowaniem i ogólnym funkcjonowaniem dziecka w szkole. Na szczęście, na terapię SI nigdy nie jest za późno ale prawdą też jest, że im wcześniej zaczniemy, tym szybciej osiągniemy zadowalające efekty.

Zachowania, które wskazują na problemy z integracją sensoryczną:

Dziecko jest niespokojne, płaczliwe, ma kłopoty z zaśnięciem, często wybudza się w nocy

Ma trudności z jedzeniem

Jest niezdarne, słabo skoordynowane, ma trudności z ubieraniem się

Nie jest samodzielne

Ma problemy z utrzymaniem równowagi, często przewraca się na prostej drodze

Często wpada na stojące przedmioty

Ma problem z koncentracją uwagi, często się rozprasza

Przyjmuje nieprawidłowa postawę przy stoliku lub ławce – podpiera głowę, zjeżdża z krzesła

Jest nadruchliwe, nie może usiedzieć w jednym miejscu, często zmienia aktywności i pozycje ciała

Uwielbia karuzelę i huśtawki lub ich unika

Porusza się nieadekwatnie do sytuacji - zbyt wolno lub zbyt szybko

Jest impulsywne, nadwrażliwe emocjonalnie, często się obraża, bywa uparte, niezadowolone bez przyczyny, ciężko zrozumieć przyczynę jego zachowania

Trudno mu nauczyć się jazdy na rowerze, hulajnodze

Czuje się niepewnie na niestabilnym podłożu np. materacu

Przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłogi, np. wejść na schody

Nie toleruje zabiegów higienicznych np.: mycie głowy, kąpiel, obcinanie włosów, paznokci

Nie lubi się przytulać, nie lubi niespodziewanego dotyku lub przeciwnie nadmiernie obściskuje, dąży do mocnego kontaktu fizycznego

Nie znosi metek od ubrań

Zwykle odmawia ubierania nowych rzeczy, woli nosić stare, często już znoszone rzeczy

Nadmiernie zwraca uwagę na brudne dłonie, unika brudzących zabaw

Nie adekwatnie dopasowuje siłę do zadania

Unika zabaw zespołowych z kolegami, rodzeństwem, jest kiepskim zawodnikiem w zespole – myli kierunki, jest zagubione na boisku

Sprawia wrażenie, że nigdy się nie męczy lub wręcz przeciwnie męczy się bardzo szybko

Ma problem z zaplanowaniem ruchu, nie wie od czego zacząć wykonanie nowej czynności

W nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by się odnaleźć w otoczeniu

Uwielbia ekstremalne przeżycia np. skoki na głęboka wodę, szybką jazda na nartach na tzw. „krechę”, szybkie zjeżdżalnie wodne, ciągle mu mało, nie zwraca uwagi na niebezpieczeństwo.

Ma trudności szkolne np. z czytaniem i pisaniem, cięciem nożyczkami, odwraca litery, cyfry, ma trudności w przepisywaniu z tablicy, nie ma dominacji jednej ręki

Zachowania, wskazujące na możliwe trudności z Integracją Sensoryczną u małych dzieci:

Nadmiernie płaczliwe

Ma problemy ze snem - często wybudza się w nocy

Nie lubi być brane na ręce, przytulane

Nie toleruje spacerów

Nie toleruje ostrego światła

Jest bardzo wrażliwe na dźwięki

Zwykle płacze podczas kąpieli

Nie lubi jeździć samochodem

Ma trudności z jedzeniem

Nie znosi dotykać dłonią lub stopami różnych faktur np. piasku, trawy

Unika kontaktu wzrokowego

Jest w ciągłym ruchu, potyka się o własne stopy

Jest nadmiernie spokojne

Ma trudności z koncentracją uwagi (na miarę swojego wieku), nie jest w stanie dłużą chwilę bawić się jedną zabawką

Nie potrafi zorganizować sobie prostej  zabawy

W celu stwierdzenia zaburzeń integracji sensorycznej, należy przeprowadzić pełną diagnozę. Jednak pewne objawy  zaburzeń są możliwe do rozpoznania przez rodziców i nauczycieli.

Diagnoza procesów Integracji Sensorycznej

Polega na przeprowadzeniu  wywiadu z rodzicami, obserwacji dziecka podczas  spontanicznej i kierowanej zabawy, a także  w przypadku dzieci powyżej 4 roku życia  specjalistycznych testów.

Pełna diagnoza Oceny Dojrzałości Procesów Sensorycznych obejmuje 2-3 spotkania. Diagnoza składa się z kilku części:

  • Szczegółowy Wywiad z Rodzicem- Terapeuta zadaje pytania związane z przebiegiem ciąży, szczegółowym rozwojem dziecka w pierwszym roku życia, przebiegiem chorób, bieżącymi trudnościami i problemami dziecka itp.

  • Kwestionariusz Sensomotorycznego Rozwoju Dziecka – Rodzice proszeni są o odpowiedź w formie pytań zamkniętych (odpowiedź tak lub nie) na wiele pytań związanych z funkcjonowaniem i rozwojem dziecka.

  • Obserwacja Kliniczna – Szereg zadań, o których wykonanie jest proszone dziecko, w celu wykluczenia lub potwierdzenia trudności z obszaru związanego z SI (np. reakcje równoważne, posturalne, koordynację, planowanie motoryczne i wiele innych)

  • Obserwacja Swobodnej i Ukierunkowanej Zabawy – na podstawie obserwacji swobodnej zabawy doświadczony terapeuta wyciągnie szereg diagnostycznych wniosków dotyczących funkcjonowania dziecka.

    Przekazanie pisemnej diagnozy i jej omówienie -  Na ostatnim spotkaniu (bez udziału dziecka) otrzymujecie Państwo pisemną diagnozę, uprawniającą do skorzystania z Terapii SI na terenie całego kraju wraz z zaleceniami terapeutycznymi oraz szczegółowe omówienie diagnozy.

TERAPIA INTEGRACJI SENSORYCZNEJ

W celu stwierdzenia zaburzeń integracji sensorycznej, należy przeprowadzić pełną diagnozę. Jednak pewne objawy zaburzeń są możliwe do rozpoznania przez rodziców i nauczycieli.

Terapia w metodzie Integracji sensorycznej wygląda jak zabawa, ale jest to zabawa „naukowa”, poprzez którą układ nerwowy i mózg uczą się właściwego reagowania na bodźce zewnętrzne. Atmosfera zabawy sprzyja zaangażowaniu dziecka w aktywności oraz osiąganiu większych i szybszych postępów. Zajęcia terapeutyczne odbywają się 1-2 razy w tygodniu (w zależności od potrzeb dziecka) i trwają ok. 50 min. Prowadzi je wykwalifikowany terapeuta integracji sensorycznej.

Podczas specjalnie dobranych zabaw ruchowych, odbywających się w pomieszczeniu specjalnie do tego przystosowanym i wyposażonym w odpowiedni sprzęt do stymulacji systemów: przedsionkowego, proprioceptywnego, dotykowego, wzrokowego, słuchowego i węchowego dziecko w naturalny sposób wyrównuje deficyty w obrębie poszczególnych układów zmysłów.

W terapii SI podstawę stanowi stymulacja zmysłu równowagi podczas różnorodnych zabaw prowadzonych na sprzęcie podwieszanym (huśtawki, platformy, trapezy, drabinki, walce). Wiele jest również ćwiczeń i zabaw stymulujących czucie powierzchniowe i głębokie, zmysł wzroku, słuchu i węchu.

Podczas zajęć dziecko jest zachęcane i kierowane do wykonywania aktywności sprzyjających minimalizowaniu jego deficytów rozwojowych. Stopień trudności tych aktywności stopniowo wzrasta w miarę czynionych przez nie postępów. Nie mogą być one ani za łatwe, ani zbyt trudne. W terapii SI nie ma miejsca na porażki, a każde ćwiczenie powinno kończyć się sukcesem. Ważnym aspektem tej terapii jest motywacja podopiecznego. Odgrywa ona dużą rolę przy doborze aktywności. Niektórym dzieciom terapeuta pozostawia wiele swobody przy doborze zabaw i ćwiczeń, innym proponuje aktywności specjalnie dla nich wyselekcjonowane. Dzieci są zachęcane do inicjowania i aktywnego uczestnictwa w zabawach. Terapia Integracji Sensorycznej jest zazwyczaj dla dziecka przyjemnością, ale wymaga też od niego dużego zaangażowania i niekiedy sporego wysiłku. Rolą terapeuty jest umiejętne zachęcanie i prowokowanie dziecka do aktywności, nawet wówczas, gdy pewne rodzaje zabaw i ćwiczeń wzbudzają jego niechęć lub lęk.